Er is gebeld, er is afgesproken, er is koffie gedronken, er is heen en weer gemaild en jawel, de vis hangt aan het haakje. Al is het niet de megadeal waarmee we de homepage van het Financieel Dagblad halen, een deal is een deal en elke deal is er een op weg naar een jolige jaaromzet. Maar hoe jammer het ook is om te moeten zeggen: het leven van een ZZP’er is niet zonder linkeballen. En zo kunnen we zomaar ineens tegen iemand aanlopen die geen actieve herinnering meer heeft aan een gemaakte afspraak over levering en betaling.

Het enige wat dan nog keihard is, is de leugen aan de andere kant van de telefoon. Dat we het zo toch niet afgesproken hadden, qua tarief. Welles, nietes, welles, nietes en dat was het dan. De faktuur blijft onbetaald, de apps, mails, sms’en en telefoon blijven onbeantwoord, we worden eens even geghost van heb ik u daar. Ook al kan het financieel meevallen en geeft het geen al te dramatische gevolgen, toch zakken we na dat soort capriolen even weg in dat sinkhole van geschonden vertrouwen.

Bind je kameel vast

Het schijnt een oud Arabisch spreekwoord te zijn: ‘Ik vertrouw op Allah, maar ik bind mijn kameel toch wel goed vast’. Dat is er een voor een glimlach, dat is alvast winst. En het is er een om in het hoofd te houden en om te zetten in onze manier van zaken doen. In principe mensen blijven vertrouwen vanwege de leuke gesprekken en de klik, maar de afspraak die we met hen maken toch maar even als kameel behandelen. Dus netjes op papier wat we gaan leveren, wanneer en voor hoeveel en graag een kopie getekend terug.

Misschien niet meteen met elke opdrachtgever. Misschien alleen met nieuwe, nog onbekende opdrachtgevers voor projecten waar het om een bovengemiddeld bedrag gaat. Dat moet elke ZZP’er voor zich weten. Het gekke is dat dit voor menigeen best een dilemma is. Het hoort bij ons dat we ons werk doen op basis van goed vertrouwen. We gaan erin met open vizier. We zijn tenslotte geen bedrijf, we sturen niet iemand anders dan onszelf naar een potentiële opdrachtgever die ons vraagt te komen praten. We zijn in de eerste plaats mensen die er plezier aan beleven om in hun eentje te werken.

In de regel gaan we daarom ook redelijk losjes om met de zakelijke kant van de klus. We kijken wat er gedaan moet worden, zetten een voorstel op de mail of doen dat aan direct de keukentafel in een gesprek tussen klant en klusser. Om dat standaard in een contract vast te leggen, dat staat eigenlijk ver van ons af. Het is niet wie we zijn. We willen nu juist flexibel, dienstbaar en behulpzaam zijn, zonder ingewikkeld gedoe. Dus ja, wat is wijsheid.

Vertrouwen is een keuze

Laten we eerlijk zijn: in de praktijk van alledag kunnen we 99% van de opdrachtgevers blind vertrouwen. Het is weliswaar een spijkerharde wereld, maar over het algemeen is 99% van de mensen die we bedienen er niet op uit om ons te naaien. We kunnen nog altijd lekker door het leven als ZZP’er zonder ons menselijk vertrouwen in anderen te hoeven inruilen voor kille zakelijkheid. Alleen is het wel de kunst om goed naar onze intuïtie te blijven luisteren. Wat we horen van ZZP’ers die een financieel blauwtje liepen is dat ze eigenlijk, achteraf gezien, al een beetje een raar voorgevoel hadden. “Ik kon er de vinger niet op leggen, het was een aardige kerel, mooi project en dat er haast bij was, nou ja, da’s normaal’.

Say no more, we herkennen het allemaal. Ergens voelen we iets van nattigheid, maar we doen er dan niets mee. Dat is het grote probleem: wij willen te graag. We staan constant in de starthouding voor weer een toffe klus. Ons enthousiasme kent geen grenzen, zo zijn we nu eenmaal geaard. Dat moeten we vooral nooit ofte nimmer kwijtraken. Los van wat we heel goed kunnen is dat een van de voornaamste redenen voor opdrachtgevers om een ZZP’er te bellen. Dus laten we vooral ons vertrouwen in mensen bewaren, alleen met deze bijsluiter: we moeten ook op onze intuïtie durven vertrouwen.

Als er ergens in de buik een gevoel loskomt dat misschien nergens aantoonbaar op gebaseerd is en het gaat toevallig ook om best serieus geld: dan is er niks mis mee om de boel zakelijk vast te leggen. Een mail met alle afspraken erin en met een duidelijk ‘Akkoord’ in reply – dat is wel het minste wat we kunnen doen. Maar om helemaal niets aan het toeval over te laten, is een zakelijke overeenkomst van echt papier met handtekeningen erop nog wel een streepje beter. Dat kan wat al te kil in de oren klinken, maar bekijk het ook van een andere kant.

Serieuze opdrachtgevers snappen de zakelijkheid ervan best en sommigen zal de professionaliteit die er aan vast zit zelfs aanspreken. Tegelijkertijd kan het voorstellen van een formele overeenkomst ervoor zorgen dat we ineens dat vreemde voorgevoel bevestigd zien worden. Dat die aardige kerel met dat leuke project dus geen trek heeft zo’n contract te ondertekenen: al zegt dat niet altijd alles, het zegt wel iets.

Vertrouwen verloren, al verloren

Het is natuurlijk niet heel plezierig dat we, al is het maar in ons achterhoofd, rekening moeten blijven houden met de kans om van een kouwe kermis thuis te komen. Het liefst blijven we de eerlijke, onbevreesde ZZP’ers die er in de eerste plaats op uit zijn mensen en bedrijven ergens mee vooruit te helpen. Misschien is dat te naïef en te romantisch, maar als we heel eerlijk zijn: dan is dat maar zo, laten we het maar op de koop toe nemen. Wij van de ZZP zijn uiteindelijk op ons best als we uitgaan van het goede in mensen. Daarom pleiten we hier uiteindelijk toch maar voor werken in wederzijds vertrouwen. We zien gewoon niet in waarom dat niet zou kunnen.

We zijn ZZP’ers om een reden en dat is dat we letterlijk en figuurlijk voor eigen risico willen werken. Dat we tegen een wanbetaler of erger aan kunnen lopen, hoort daar jammer genoeg bij en hebben we dan maar te accepteren. Het is onze keuze en we zijn mans en vrouws genoeg om te zien hoe we het beste met mensen omgaan. Vooralsnog werkt het zo nog altijd het beste: wie vertrouwen geeft, krijgt vertrouwen terug. Dat is weliswaar geen oud Arabisch spreekwoord, maar het is minstens zo waar.