Communiceren is een vreselijk begrip. Communicatie werd ergens achterin de jaren ’70 van de vorige eeuw in de wereld gebracht door reclamemensen die bedachten dat ‘communicatie’ veel deftiger en wetenschappelijker klonk dan dat ordinaire ‘reclame maken’. De reclamemaker werd toen ineens communicatie adviseur en werkte plotseling op een communicatie adviesbureau. Chique toch? Dat klonk niet alleen duurder op feestjes, het maakte prompt een flinke verhoging van de uurtarieven een stuk aannemelijker.

Dat zou allemaal tot daaraan toe zijn geweest, maar dat hele communiceren is daarna ver buiten de reclamewereld een eigen leven gaan leiden. Het zette via de marketing mensen voet aan de grond in het grotere bedrijfsleven en het duurde ook niet lang voor de journalistiek en de politiek vonden dat het wel wijs stond om het over communiceren te hebben in plaats van over gewoon iets zeggen. Het had iets geleerds, als iets waarvoor je naar een universiteit had moeten gaan om het onder de knie te krijgen.

‘Er is iets mis gegaan in de communicatie’

Communiceren is inmiddels totaal losgezongen van het reclamevak. Het staat nu voor het uitdragen van je boodschap, wie je ook bent of wat je ook doet. Politie-agenten bijvoorbeeld leren vandaag hoe ze met mensen moeten communiceren als die met 160 kilometer per uur append achter het stuur betrapt hebben of betrapt zijn op pissen in een steeg. Politici volgen media- en communicatiecursussen om te voorkomen dat ze gewoon eerlijk en helder antwoord geven op een kritische vraag. Verzekeraars hoor je geregeld zeggen dat de communicatie met hun klanten beter had gekund – het gaat dan bijna altijd om klanten die dachten dat ze verzekerd waren, maar toch niets vergoed kregen na het compleet afbranden van hun woning.

Bedrijven en instanties die je aan het lijntje houden verwijzen ook graag naar mails en brieven waarin ze een en ander ‘gecommuniceerd’ hadden. En wie heeft er niet eens meegemaakt dat er onverwacht een vette rekening of aanmaning op de mat lag, omdat ‘er iets mis gegaan was in de communicatie’. Communiceren, communicatie, het zijn excuses geworden voor versluierende taal. Dat is alleen daarom al het allerlaatste waar we ons als ZZP’ers mee bezig moeten houden. Natuurlijk moeten we laten weten dat we er zijn, lokaal, regionaal of landelijk. Natuurlijk moeten we omgaan met prospects en klanten en met wie we op een zeker moment samenwerken. Maar er is niks zo goed om dat te doen dan met de mond die we daarvoor gekregen hebben.

Gewoon praten in duidelijke taal

We zijn geen organisatie, we zijn als ZZP’er maar één man of één vrouw. We hebben geen woordvoerders en geen PR-mensen, we geven geen persconferenties en we sturen niet de hele dag allerlei persberichten uit. Als wij iets te vertellen hebben, sturen we mensen een mail of een app of we bellen ze op en gaan er gewoon een-op-een koffie mee drinken. Onthoudt dit nu maar: Wij van de ZZP zijn zo fabelachtig succesvol en gewild, omdat we het simpel houden. Dat moeten we natuurlijk niet gaan bederven door moeilijk te gaan doen met communicatie.

Natuurlijk, we willen als ZZP’er best een knappe website hebben, die er professioneel uitziet en die in alle teksten even deskundig klinkt als we zijn. Dat ze niet denken dat we van de straat zijn en alleen maar uit op hun centen. Maar het is een ding om professioneel over te komen, het is iets anders als we daar in doorslaan met hele lappen tekst, foto’s van schuddende handen en lachende selfies van onszelf. Ook moeten we niet met dingen gaan werken als contactformuliertjes, die van mogelijke geïnteresseerden meteen maar allerlei data vragen, van mailadres tot telefoonnummer. Of met buttons als ‘Vraag een prijsopgave aan’, wat in veel gevallen helemaal niet kan als we niet eerst goed met iemand gesproken hebben over wat het probleem is en wat er nodig is.

Het is de toon die de muziek maakt

Het is een feit dat het voor veel ZZP’ers best lastig is om zelf een eigen website te bouwen en vooral ook om over zichzelf te schrijven. Het is dan nog wel leuk dat we daar weer via-via in ons netwerk andere ZZP’ers voor inhuren om dat voor ons te doen. Ons steunt ons, hartstikke goed. Maar het wil daardoor gemakkelijk gebeuren dat we uitkomen bij een vrij standaard website template, met teksten die eigenlijk niet onze eigenste taal spreken en overall niet heel briljant onze unieke persoonlijkheid naar voren laten komen. Wij van de ZZP kunnen niet genoeg benadrukken hoe belangrijk dat nou net is. Het is niet alleen wat we doen waar het om gaat; het is nog belangrijker wie we zijn en hoe we in de wedstrijd staan wat ons onderscheidt van anderen.

Deskundigheid en ervaring: best belangrijk, maar dat hebben er meer in elk vakgebied, ga daar maar vanuit. Wat ons daar bovenuit kan tillen is dat we ons altijd presenteren op een manier die ons continu vooral de mens laat zijn die we zijn. Eigen website teksten van ZZP’ers hoeven niet perse gladjes te zijn. Lekker leesbaar, dat wel en zonder spelfouten, dat wil ook al helpen om een goede indruk achter te laten. Een ZZP website hoeft er niet uit te zien als het eindproduct van een handig neefje uit de 3e klas van het VMBO. Waar het in essentie om gaat is of die site laat zien of we die vriendelijke, behulpzame en superflexibele ZZP’er zijn. Of de ZZP’er die hartstikke vrolijk in het leven staat en grappig over zijn of haar werk kan vertellen. Of de dynamische ADHD’er van een ZZP’er die met allerlei persoonlijke videootjes laat zien hoe wild enthousiast hij de zaken telkens weer aanpakt.

Laat je hart spreken

Schrijven is ook praten. Praat overal en altijd als de mensen die we allemaal zijn als ZZP’er. Mail en schrijf zoals we praten in gesprekken met mensen, met de klanten net zo goed als met de buren; het hoeft allemaal niet gepolijst. Er is altijd ergens een balans tussen professioneel ogen aan de ene kant en persoonlijkheid laten zien aan de andere kant. Er is een bank in Nederland die zegt: Gebruik je hoofd, volg je hart. Dat is vooral ook hele beste raad voor ZZP’ers die alleen zichzelf hebben om de markt mee op te gaan.

Hoe meer we naar opdrachtgevers toe ons hart laat spreken, hoe groter de kans dat ze de deur voor ons open zetten. Tenslotte zit niemand erop te wachten dat ze een ZZP’er aan de lijn krijgen die zegt: “Goedemiddag, kunnen wij een afspraak maken om een kwartiertje met u te communiceren?”